TAKİP ET

Asıl mesele Putin’den de derin

Türkiye’nin en güney ucu, Amanos yamaçlarında bir Rus uçağının düşürülmesi Rusya-Türkiye ilişkilerinde Cumhuriyet döneminin en derin krizini tetikledi.

İlişkinin tekrar 24 Kasım öncesine dönmesi artık kolay değil. Olay üzerine vize, ekonomik yaptırımlar, turizme gelen darbe, kullanılan dil iyiye alamet değil. “Rusya uçağı olduğunu bilmiyorduk” cümlesi ciddi ise, Ankara hemen özür dilemeli ve “kazanın” ilişkileri harabeye çevirmesine izin vermemeli idi. Bu yüzden Ankara’nın kriz yönetimini eleştirenlere katılıyoruz. Ama bu haklı eleştirilerin gölgesinde sorunun kaynağını gözden kaçırmamak gerekiyor. Türkiye de artık Putin sorunu ile karşı karşıya. “Kaza” zaman meselesi idi.

Putin sorunu yeni değil. Uzun zamandır Kafkaslar, Doğu Avrupa ve Suriye’de tüm derinlikleri ile hissediliyordu. Kırım’ın işgali ve Doğu Ukrayna’da süren savaş Putin ile başladı. Avrasya Gümrük Birliği projesi ile Sovyet coğrafyasını tekrar ihya etmeye kalkan Putin, Ermenistan dışında alıcı bulamadı. Artık işgal politikası devrede. Kırım ve Doğu Ukrayna işgal altında. Bu politika yeni değil. Gürcistan da yaşadı. Bu ülkenin de üçte biri işgal altında. Azerbaycan da bu politikadan nasibini alıyor, dörtte biri hâlâ işgal altında. Bu 19. yüzyıla özgü politikasının Akdeniz’e açıldığını izliyoruz bu günlerde. Putin, Suriye hava sahasında “terörle mücadele” için “füze” yüklü gemilerle Türkiye’nin güney sahillerinde. Herhalde IŞİD hava kuvvetlerini hedef alacak! Şaka bir yana, “terörle mücadele”, düşürülen uçağın askeri varlık için vesile yapıldığını görmemek için kör olmak gerekir.

Putin, Rusya’nın ekonomik çıkarları tehlikede olduğu için değil Ukrayna veya Suriye’de. Putin “tehdit” altında olduğunu düşündüğü için saldırıyor. Nasıl İran’da Mollalar, Sovyetler’de Komünistler “tehdit” algısı ile politika şekillendirdi ise, Putin de bu algı ile politika yapıyor. Putin Rusya’da etkin milliyetçi hisleri, “imparatorluğun” çökmesinin acılarını seslendiriyor. Rusya’nın içerisinde bulunduğu ekonomik krizi ve krizin sosyal sonuçlarını Sovyetler’in çökmesi ile açıklayan bu popülist politikanın dış tehdide ihtiyacı var. Amaç, Putin ve temsil ettiği siyasi kadronun yürekler acısı politikası sorgulanmasın. Bu tür popülist “günah keçisi” arayışı, “dış düşman” algısı sadece Rusya’ya özgü değil. Ankara’da da “Osmanlı” kelimesi “imparatorluğu kaybetme acısı” ile benzer politika yapanlar var. Almanya İmparatorluğu’nun Birinci Cihan Savaşı sonrası seslendirdiği benzer milliyetçi söylem, Hitler’i doğurmuş, İkinci Cihan Savaşı’nı tetiklemişti. Putin’in benzer milliyetçi hislere hitap eden işgal politikası daha az tehlikeli değil. Rusya’da uzun zaman bulunan bir dostum, “Bize Putin’i aratacak güçler devrede” dediğinde, inanamamıştım. Ama haklı olduğunu izliyoruz. Sorun Putin’in kullandığı ama aynı zamanda yönetmeye çalıştığı aşırı Rus milliyetçiliği. Artık süper güç olmamanın acısı “rencide edilmişlik” olarak algılanıyor. Putin Suriye’de Kırım’da bu hisse hitap etmeye çalışıyor. Türkiye ile krizde kullanılan dil bu yüzden sert ve kararlı. Bu politikanın ekonomik faturası gündemde değil.

Rusya ekonomisi Sovyetler’de olduğu gibi, küçük bir zümrenin çıkar ve iktidarları için hâlâ “devlet” tekelinde. Gaz, petrol ve diğer yeraltı zenginliklerine dayalı ekonomi bu tür bir politikayı yürütülür kılıyor. Rusya dünya ekonomisine açık, dinamik bir endüstri yaratamadığı gibi, uçsuz, bucaksız coğrafyasına rağmen, gıda sektöründe bile dışa bağımlı.

Despotizm kalıntısı bu düzen sadece Ortadoğu ve Avrupa için değil, Rusya için de  tehlikeli. Batı’nın Rusya’nın işgal politikasına ambargolar ile karşılık vermesi, anlaşılır ama çözüm değil. Rusya ekonomisinin ambargolar ile yaşaması mümkün. Türkiye’ye karşı devreye giren ekonomik yaptırımlar bu gerçeği belgeler nitelikte. Rusya da İran gibi despotizmi taşıyacak kadar zengin kaynaklara sahip bir ülke. Rusların da Putin sorununu aşması için Moskova’yı da kapsayan bir Avrupa coğrafyası üzerine kafa yorma zamanı artık. Ruslara açık kapı politikası, demokrasi mücadelesi veren iç dinamiklerin güçlenmesi ile Putin sorunu aşılabilir.

27.12.2015 06:56